هیاهو در خیابان های بن بست

- اوه پسر، اونا همه چیو خراب می­کنن

در فرانسه همه خل و چل شده بودند، آن­ها واقعاً عصبانی بودند، و به هر جایی که می­رسیدند دوست داشتند آنجا را به آتش بکشند. آن­ها واقعاً دیوانه بودند!

البته این هیچ خوب نیست که آدم راه بیافتد توی شهر و زیر هر چیزی کبریت بگیرد اما باید اعتراف کنم هر وقت آن­ها یک ایستگاه تلویزیونی را آتش می­زدند دلم خنک می­شد چون معتقدم تلویزیون واقعاً آدم را فاسد می­کند.

حقیقت این است که من طرفدار پلیس­ها بودم اما دوست داشتم آن­ها کمی بیشتر با دانشجویان راه می­آمدند تا آن­ها بتوانند تعداد بیشتری دکل تلویزیونی را داغان کنند.

یک چیز دیگر هم که می­خواهم بگویم این است که من تا حدودی خل و چل بازی­های دانشجویان را درک می­کنم، آخر خودتان می­دانید، آدم از چیزهایی که زورش به آن­ها نمی­رسد کفرش می­گیرد مثلاً هرگز نمی­توانی به مدیر مدرسه­ات بگویی دوست نداری املا بنویسی چرا که او حتماً خواهد گفت املا یا اخراج. پس هرگز نمی­توانی خودت را راضی کنی سری بر تنِ آن مدیر عوضی باشد. برای همین است که دانشجویان تعدادی مدیر مدرسه و استاد دانشگاه را هم زندانی کردند.  

این خیلی محشر است که آدم تمام چیزهایی را که کفری­اش می­کند داغان کند یا بیاندازد توی زندان!

- بسوزان، تمام کتاب­هایت را بسوزان

در کتاب فارسی اول ابتدایی شعری بود که همیشه دل تنگم می­کرد :

من یار مهربانم

دانا و خوش بیانم

گویم سخن فراوان با آنکه بی زبانم

…

این شعر واقعاً یکی از آن شعرهای مزخرف است، از آن­هایی که آدم با خواندنش حتما گند می­زند به خودش.

علاوه بر این وقتی آن روزها تلویزیون را روشن می­کردم تا بر حسب اتفاق برنامه­ی مورد علاقه­ام یعنی پلنگ صورتی را تماشا کنم، زنی که مطمئن بودم یکی از آن لکّاته­های عوضی است خودش را به جای مریم مقدس جا می­زد و می­گفت: بچه­ها کتاب بهترین دوست ماست.

راستش را بخواهید این حرف هیچ وقت توی کتم نمی­رفت ولی بد­بختانه هیچ دلیل قانع کننده­ای نداشتم که بتوانم دیگران را متقاعد کنم که این حرف­ها همه­اش یک حقه بازی کثیف است. ثانیا این جور کارها حوصله می­خواهد که من یکی را باید معاف دانست.

تا اینکه بلاخره یک روز با همین گوش­های خودم شنیدم دختری می­گفت که انسان­ها سه دسته­اند: کسانی که خوب گوش می­کنند، کسانی که خوب می­بینند و کسانی که خوب بیان می­کنند!

آخر شما را به خدا حرف مزخرف­تر از این شنیده بودید؟ خودش می­گفت چون این حرف را در کتاب خوانده پس حقیقتی مسلم است و مو لای درزش نمی­رود!؟ واقعاً که چه دخترِ احمقی بود. این حرفش بدجوری دلخورم کرد. هر چند جا دارد بگویم من شیفته­ی کتاب­ها هستم و هیچ روزی را بدون خواندنشان نمی­گذرانم ولی این دلیل نمی­شود آدم هر حرف چرندی را که روی صفحه­ی کاغذ نوشته باشند و با یک کاغذ کلفت­تر جلدش کرده باشند قبول کند.

من فکر می­کنم اگر آن زنی که ادای مریم مقدس را در می­آورد_ ولی همان طورکه بهتان گفتم یک پست فطرت عوضی بود_ آن مزخرفاتِ شرم آور را در تلویزیون نمی­گفت امروز کتاب­ها این قدر برای همه مهم نمی­شدند.

حقیقتش را بخواهید باید بگویم همه­ی این حرف­ها را زدم تا عنوان کنم خیلی دوست داشتم سال 1968 زمانی که تقریباً 40 سالم بود در فرانسه حضور می­داشتم و یک روز همراه با آن دانشجوهای خل و چل تمام کتاب­هایم را آتش می­زدم تا به همه بفهمانم که کتاب تنها کتاب است، نه چیزی بیشتر و نه چیزی کمتر.

می 68 خوبیش این بود که در آن می­شد هزار تا کار انجام داد که اگر حالا آن کارها را بکنی یکراست می­فرستندت به دارالمجانین.

 

- ما همه فریاد کشیدیم دوگل بره به جهنم

در فیلم ستاره ساز ساخته­ی جوزپه تورناتوره مونولوگی هست که بی­گمان یکی از زیباترین مونولوگ­های تاریخِ سینماست، پیرمردی که مدت­ها سخن نگفته بود با دیدن دوربینِ سینما بلاخره به حرف آمد، هرچند آن حرف احتمالاً تنها حرفی بود که پیرمرد تا آخر عمرش بر زبان می­راند:

پنجمین…

پنجمین هنگ…

پنجمین هنگ از زندگی من

پنجمین هنگ از مرگ من

هیجده جولای…در حیاط صومعه…مردم مادرید به هنگ پنجم آمده بودند…

هیچ سربازی نترسیده بود، شجاعت عالی بود…

صدای ماشین گان ها بلند شد…

فرانکو باید بره به جهنم…

همراه با چهار گردان، دفاع از مادرید، بهترین اتحاد اسپانیا، قرمزترین گلها از مردم.

با پنجمین… پنجمین… پنجمین…

با پنجمین هنگ

مادر، من می­خوام برم جلوی آتش

فرمانده : حمله

صدای ماشین گان ها بلند شد

و فرانکو باید به جهنم بره

 

دانشجویانی که روزی می­خواستند دوگل را یک­راست بفرستند به جهنم حالا دیگر حسابی پیر شده­اند و من حتی از چند نفر شنیده­ام که خیلی­هاشان از آن پس دیگر کلامی بر زبان نیاوردند.

 

- هوا را از من بگیر، رویایم را نه

آن روزها دانشجویان رویاهای قشنگی داشتند، از همان­هایی که قند توی دل آدم آب می­کند. اما این تمام مساله نبود.

روزگاری آدورنو راجع به آنان گفته بود: «من مدلی انتقادی برای تفکر پیش نهادم، چگونه می­توانستم حدس بزنم افراد می­خواهند آن را با کوکتل مولوتوف به واقعیت در آورند؟»

به واقع وجه تراژیک قضیه این است که هر عملی بخواهد سعادت را همین جا و در همین لحظه، بی هیچ واسطه­ای برایمان به ارمغان بیاورد چاره­ای جز این ندارد که شکست محتومش را زمانی نه چندان دور به عزا بنشیند.