به آن ها که دن کیشوت نیستند

 1

«دن کیشوت» سروانتس حکایت مردی است که در زمانه ی انحطاط شوالیه گری لباس رزم به تن می کند تا بساط پهلوانی علم کند.

او به جنگ آسیاهای بادی می رود_آن چیزهایی که خود دیو می پندارد_به هدف این که جهان را از لوث وجود این دودمان کثیف پاک گرداند ،لگنی را که یک روستایی بر سر گذاشته را کلاه خودی اساطیری می بیند و کاروانسرایی مخروبه را قلعه ای باشکوه می پندارد و در آن روسپیان و خدمتکاران را شاهزاده خانم خطاب می کند.

 

2

آن چیزی که باعث شد تا دن کیشوت به تاویل خاص خود از جهان دست یابد این بود که او پیش از شروع دلاوری هایش غرق در خواندن کتابهای پهلوانی شده بود ،به طوری که اداره ی امور زنده گی اش را به طور کامل از یاد برده و حتی پول چندین جریب از زمین های کشاورزی اش را بالای این کتاب ها داده بود.

نجیب زاده ی ما شب ها بیدار می ماند و برای آنکه مفهوم عبارات کتابها را بفهمد و در آنها تعمق نماید و از بطون آنها معنایی بیرون بکشد به خود رنج می داد ،تا جایی که خدمتکارش را بر این عقیده داشت که مغز آن بیچاره از فرط زیاد خواندن و کم خوابیدن خشک شده است !

 

3

به گمان من مهمترین مسئله درباره ی دن کیشوت مسئله ی معرفت است. اگرچه شاید دلاوری های دن کیشوت ما را به خنده وا می دارد ولی حقیقت این است که دن کیشوت در جهانی که هر رخدادی در آن برایش به مثابه ی یک ماجرای پهلوانی بود ،به مانند یک پهلوان واقعی عمل می کرد و در گستره ی تاویلی خود به تمامی زیر و زبر های آیین پهلوانی آگاه بود ،به طوری که می توانست ماجراهای پیش آمده را چنان برای مهترش سانچو پانزا تفسیر کند که آن بیچاره قانع شود.

 

4

هگلی های جوان ماتریالیست هایی بودند که عمده ی کارشان به نقد کوبنده ی دین مربوط می شد اما علی رغم ایده های رادیکال این گروه مارکس آنان را محافظه کارانی ثابت قدم می دانست و عقیده داشت آنان نیز مانند هگل روی سر خود ایستاده اند.

مارکس در «ایدئولوژی آلمانی» هگلی های جوان را به کسانی تشبیه می کند که عقیده دارند آدم ها غرق می شوند چون ایده ی جاذبه را در سر دارند ،اما آن چه مردم در حال غرق بدان نیاز دارند ایده ی متفاوت نیست،جلیقه ی نجات است.

چرا که به گمان مارکس این آگاهی انسانها نیست که زنده گی آنها را مشخص می کند ،بل بر عکس زنده گی اجتماعی آنها مشخص کننده ی آگاهی شان است.

و به همین خاطر است که در نگاه مارکس به هستی ایده ها جایی ندارند_خواه ایده ی خدا ،خواه ایده ی انسان_و این تنها روابط تولید هستند که به مثابه ی امور واقعی زنده گی باید دگرگون شوند.

بنابراین تنها خوانشِ نادرست از مارکس بود که سارتر را بر آن داشت تا پیوندی میان اومانیسم و مارکسیسم ایجاد کند. گویی روشنفکرِ ما ،مارکس را درست نفهمیده بود.

 

5

به گمان من در اینجا مسئله بر سر درستی و یا نادرستی نگاه مارکس و یا هر فیلسوف دیگری نیست ،بل مهمترین و شاید تنها مسئله ی موجود این است که نمی شود با خواندن سری کتاب های «قدم اول» فیلسوف شد.

مارکسیست هایی که نه تنها مارکوزه و آلتوسر را نمی شناسند ،بل حتی خوانش درستی از خودِ مارکس هم ندارند ،درست به مانند مارکسیست های وطنی ،جماعتی هستند به صورتْ جمع و به معنی پریشان.

 

6

فاجعه دقیقا از آن جایی شروع می شود که ملتی بدون حصول معرفت دست به کاری می زند که پوچ بودن آن را تنها وقتی که کار از کار گذشته باشد می فهمد ،خاصه رخدادهای رادیکالی چون انقلاب ،و دقیقا به همین خاطر است که تمامی انقلاب ها سرنوشت تلخ مشابهی پیدا می کنند.

ای کاش زمانی فرا برسد که در رادیکال ترین کنش های خود هم به مانند دن کیشوت باشیم که حتی اگر در اوهام خود لگن سلمانی را کلاه خودی جادویی می پنداشت لااقل می دانست که آن کلاه خودی بود که «مابرن» پادشاه اسپانیایی بر سر می گذاشت و عاقبت به دست «رنو دو منتو بان» پهلوان سرگردان افسانه ای افتاد.